ФОНД НАСЛЕДИЯ РУДОЛЬФА ХАЧАТРЯНА RUDOLF KHACHATRYAN HERITAGE FOUNDATION ՌՈՒԴՈԼՖ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ · rudolfart.com
rudolfart.com
← → ПредыдущийPrevious Некоторые особенности современной станковой графики Some Features of Contemporary Easel Graphic Art Публикации Press · СтатьиArticles СледующийNext Рудольф Хачатрян Rudolf Khachatryan Кликните по изображению, чтобы увеличить Click image to enlarge Возвращение — восхождение Return — Ascent Վերադարձ՝ բարձրանալով Автор Author Author Шаэн Карапетович ХачатрянShahen KhachatryanՇ. Խաչատրեան Тип Type Type газетаnewspapernewspaper Издание Edition Edition Арев, КаирArev, CairoԱրեւ Дата Date Date 1974, 25 января25 January 19741974 թ. հունվարի 25 WhatsApp Telegram ВКонтактеVK Эл. почтаEmail Pub-0029 Текст публикации Text of the publication Հրապարակման տեքստը Բնագիր Ռուդոլֆ Խաչատրեանի արուեստի մասին խորհրդածելիս ակամայ յիշում ես նրա ստեղծագործական կենսագրութեան նշանակալից մի փաստը։ 1959 թուականին, Վիեննայի երիտասարդական համաշխարհային փառատօնին, «Ուսանողուհու դիմանկարը» գրաֆիկական աշխատանքի համար նա արժանացաւ բրոնզէ մեդալի։ Սա քսաներկուամեայ նկարչի բնածին տաղանդի առաջին գնահատութիւնն էր, որ մի տեսակ նշանաւորեց նրա արուեստի ճանաչումն ու նրա մուտքը ստեղծագործական կեանք։ Այնուհետեւ են մնացել որոնումներով ու յաջողութիւններով լեցուն տասնչորս տարիները։ Այդ ընթացքին Ռ. Խաչատրեանը բազմիցս մասնակցել է հանրապետական, միութենական ու միջազգային ցուցահանդէսների, գրաֆիկական գործերից ստեղծել է գեղանկարչական գործեր, որոնց թւում՝ մի շարք թեմատիկ կոմպոզիցիաներ։ Յիշենք դրանց «Ամբոխները խելագարուած», «Վերածնունդ», «Մայրութիւն», «Երիտասարդութիւն» կտաւները։ Վերջին երկուսի համար երիտասարդ հեղինակը արժանացաւ հանրապետութեան կոմերիտմիութեան երկրորդ մրցանակին (1965)։ Իսկ նրա 1969 թ. Կոմիտասի գրաֆիկական դիմանկարը, որ ներկայացուել էր մեծ կոմպոզիտորի 100-ամեակին նուիրուած ցուցահանդէսին, արժանացաւ Հայաստանի կուլտուրայի մինիստրութեան առաջին մրցանակին։ Վերջին երկու տարում Ռ. Խաչատրեանը կրկին եռանդուն աշխատում է գրաֆիկայի մարզում։ Նոր աշխատանքների մէկ մասը ներկայացուել է Երեւանում եւ Մոսկուայում կազմակերպուած «ՍՍՀՄ-ը մեր հայրենիքն է» ցուցահանդէսներին, ինչպէս նաեւ ցուցադրուել դեմոկրատական երկրներում։ Արուեստաբանական մամուլը լայնօրէն արձագանգել է դրանց։ Նրա նոր արուեստանոցում ծանօթանում եմ նրա վերջին աշխատանքներին։ Մատիտով արուած դիմանկարներ են դրանք՝ յաճախ բնանկարի ֆոնի վրայ, եւ նատիւրմորտներ։ Խաչատրեանի նոր գործերն առաջին հայեացքից ընկալւում են իբրեւ նախկինների օրինաչափ շարունակութիւնը եւ ամէնից աւելի յիշեցնում են նրա անդրանիկ գծանկարները, ինչ-որ հարազատ կապ ունեն դրանց հետ։ Եւ թւում է, որ առաջին հերթին այդ կապն է պայմանաւորում վերջինների համոզչականութիւնն ու շօշափած մտքերի ճշմարտացիութիւնը։ Ռ. Խաչատրեանի ստեղծագործական ուղին սկզբից եւեթ [անընթեռնելի] դէպի երիտասարդութիւն։ [անընթեռնելի] նրա ոգեշնչման աղբիւրը ամբողջապէս երիտասարդութիւնն է՝ երիտասարդ արուեստագէտի, երիտասարդի հոգեկան կերտուածքի բացայայտումը։ Ի՞նչ է վկայում սա։ Արդեօք նոր աշխատանքները վերադարձ են դէպի ետ։ Եթէ այո, ապա, ինձ թւում է, մի առումով միայն։ Ստեղծագործելու ճշմարիտ ուղին իրականութեան սեփական ընկալման, արուեստագէտի «ես»-ի, նրա ներաշխարհի կենսական յոյզերի ու տրամադրումների բացայայտման մէջ է։ Արուեստագէտի զգացումները ինչ-որ սահմաններում անփոփոխ են, եւ այդ առումով է ասուած, թէ «նկարիչն իր կեանքում շատ նկարներ է ստեղծում, բայց իսկապէս նա ստեղծում է մէկ նկար՝ իր նկարը»։ Եւ եթէ ինչ-որ տեղ վերադարձ է ապրում նկարիչը, ապա միայն ինքն իրեն է վերադառնում։ Ստեղծագործութեան ընթացքում, սակայն, վարպետանում է նկարիչը, հղկւում, կատարելագործւում, բիւրեղանում է արտայայտչական ձեւը՝ դառնալով նրա ինքնատիպութեան բնորոշիչը։ Ահա հանգամանքն, որից ոգեւորւում է դիտողը Ռ. Խաչատրեանի նոր աշխատանքներին ծանօթանալիս։ [Սկանին յաջորդող մէկ պարբերութեան մի քանի տող վստահօրէն չեն ընթերցւում։] Ռ. Խաչատրեանի «Աղջիկը պատուհանի մօտ»։ Պարզորոշ շօշափելու համար այս նորը (թէ՛ բովանդակութեան եւ թէ՛ ձեւի տեսակէտից), որ դրսեւորւում է այժմ Ռ. Խաչատրեանի վերջին գործերում, փորձենք համեմատել դրանք նկարչի վաղ շրջանի աշխատանքների հետ։ Մնացեալը յաջորդով։ Перевод с армянского Размышляя об искусстве Рудольфа Хачатряна, невольно вспоминаешь один примечательный факт его творческой биографии. В 1959 году на Всемирном фестивале молодёжи в Вене он получил бронзовую медаль за графическую работу «Портрет студентки». Это была первая оценка врождённого таланта двадцатидвухлетнего художника, которая в известном смысле обозначила признание его искусства и его вступление в творческую жизнь. За этим последовали четырнадцать лет, наполненных поисками и успехами. За это время Хачатрян неоднократно участвовал в республиканских, всесоюзных и международных выставках; наряду с графикой создавал живописные произведения, среди них ряд тематических композиций: «Обезумевшие толпы», «Возрождение», «Материнство», «Молодость». За последние две картины молодой автор получил вторую премию комсомола республики в 1965 году. Его графический портрет Комитаса 1969 года, представленный на выставке к столетию великого композитора, получил первую премию Министерства культуры Армении. В последние два года Хачатрян вновь энергично работает в области графики. Часть новых произведений была представлена на выставках «СССР — наша Родина» в Ереване и Москве, а также показана в демократических странах. Искусствоведческая печать широко откликнулась на эти работы. В его новой мастерской я знакомлюсь с последними работами художника: карандашными портретами, часто на фоне пейзажа, и натюрмортами. На первый взгляд новые произведения воспринимаются как закономерное продолжение прежних и более всего напоминают его первые рисунки. И мне кажется, что прежде всего именно эта внутренняя связь сообщает новым работам убедительность и правдивость затронутых мыслей. [Часть рассуждения о творческом пути и молодости повреждена и не переводится как связный текст.] Источником вдохновения художника остаётся молодость, раскрытие душевного склада молодого человека. О чём это свидетельствует? Не являются ли новые работы возвращением назад? Если да, то, как мне кажется, лишь в одном смысле. Истинный путь творчества состоит в раскрытии собственного восприятия действительности, художнического «я», жизненных волнений и настроений внутреннего мира. В этом смысле художник за жизнь создаёт много картин, но по существу пишет одну — свою картину. Если художник куда-либо возвращается, то только к самому себе. В ходе творчества мастерство растёт, выразительная форма оттачивается, совершенствуется и становится признаком индивидуальности. Именно это воодушевляет зрителя при знакомстве с новыми работами Хачатряна. [Несколько строк следующего абзаца не удалось прочитать с достаточной уверенностью.] Подпись к репродукции: «Р. Хачатрян. Девушка у окна». Чтобы яснее увидеть это новое — и в содержании, и в форме, — проявившееся теперь в последних работах Хачатряна, попробуем сравнить их с произведениями раннего периода художника. Окончание следует. Translated from Armenian Reflecting on Rudolf Khachatryan's art, one involuntarily recalls a significant fact from his creative biography. In 1959, at the World Youth Festival in Vienna, he received a bronze medal for the graphic work "Portrait of a Student." It was the first recognition of the twenty-two-year-old artist's innate talent and, in a sense, marked the public acknowledgment of his art and his entry into creative life. Fourteen years filled with searching and success followed. During that time Khachatryan repeatedly took part in republican, all-Union, and international exhibitions. Alongside graphic works, he produced paintings, including the thematic compositions "Crowds Driven Mad," "Rebirth," "Motherhood," and "Youth." The last two earned the young artist the Armenian republic's Komsomol second prize in 1965. His 1969 graphic portrait of Komitas, shown at the exhibition marking the great composer's centenary, received first prize from the Armenian Ministry of Culture. During the preceding two years Khachatryan had again worked energetically in graphic art. Some of his new works were included in the exhibitions "The USSR Is Our Motherland" in Yerevan and Moscow and were also shown in socialist countries. The art press responded to them extensively. In his new studio, I acquaint myself with the artist’s latest works: pencil portraits, often set against landscapes, and still lifes. At first sight these works appear to continue his earlier production naturally and recall his earliest drawings most strongly. It seems to me that this inner connection above all gives the new works their persuasiveness and the truthfulness of the ideas they address. [Part of the discussion of the artist's path and youth is damaged and cannot be translated as coherent text.] Youth - the revelation of a young person's inner make-up - remains the source of the artist's inspiration. What does this indicate? Are the new works a return backwards? If so, it seems to me, then only in one sense. The true path of creation lies in revealing the artist's own perception of reality, the artistic self, and the vital emotions and moods of the inner world. In this sense, an artist makes many pictures during a lifetime but essentially creates one picture: his own. If the artist returns anywhere, he returns only to himself. As creation continues, craftsmanship develops; expressive form is polished, perfected, and crystallized into a mark of individuality. This is what inspires the viewer when encountering Khachatryan's new works. [Several lines of the following paragraph could not be read with sufficient confidence.] Reproduction caption: "R. Khachatryan. Girl at the Window." To see more clearly what is new—both in content and in form—in Khachatryan’s latest works, let us compare them with the artist’s early production. To be continued. © Фонд наследия Рудольфа Хачатряна, 2026. © The Rudolf Khachatryan Heritage Foundation, 2026. © Ռուդոլֆ Խաչատրյանի ժառանգության հիմնադրամ, 2026։ Контакты: Contact: Կապ․ info@rudolfart.com

←

→

Кликните по изображению, чтобы увеличить Click image to enlarge

Возвращение — восхождение Return — Ascent Վերադարձ՝ բարձրանալով

Автор Author Author

Шаэн Карапетович ХачатрянShahen KhachatryanՇ. Խաչատրեան

Тип Type Type

газетаnewspapernewspaper

Издание Edition Edition

Арев, КаирArev, CairoԱրեւ

Дата Date Date

1974, 25 января25 January 19741974 թ. հունվարի 25

Pub-0029

Текст публикации Text of the publication Հրապարակման տեքստը

Բնագիր

Ռուդոլֆ Խաչատրեանի արուեստի մասին խորհրդածելիս ակամայ յիշում ես նրա ստեղծագործական կենսագրութեան նշանակալից մի փաստը։ 1959 թուականին, Վիեննայի երիտասարդական համաշխարհային փառատօնին, «Ուսանողուհու դիմանկարը» գրաֆիկական աշխատանքի համար նա արժանացաւ բրոնզէ մեդալի։ Սա քսաներկուամեայ նկարչի բնածին տաղանդի առաջին գնահատութիւնն էր, որ մի տեսակ նշանաւորեց նրա արուեստի ճանաչումն ու նրա մուտքը ստեղծագործական կեանք։

Այնուհետեւ են մնացել որոնումներով ու յաջողութիւններով լեցուն տասնչորս տարիները։ Այդ ընթացքին Ռ. Խաչատրեանը բազմիցս մասնակցել է հանրապետական, միութենական ու միջազգային ցուցահանդէսների, գրաֆիկական գործերից ստեղծել է գեղանկարչական գործեր, որոնց թւում՝ մի շարք թեմատիկ կոմպոզիցիաներ։ Յիշենք դրանց «Ամբոխները խելագարուած», «Վերածնունդ», «Մայրութիւն», «Երիտասարդութիւն» կտաւները։ Վերջին երկուսի համար երիտասարդ հեղինակը արժանացաւ հանրապետութեան կոմերիտմիութեան երկրորդ մրցանակին (1965)։ Իսկ նրա 1969 թ. Կոմիտասի գրաֆիկական դիմանկարը, որ ներկայացուել էր մեծ կոմպոզիտորի 100-ամեակին նուիրուած ցուցահանդէսին, արժանացաւ Հայաստանի կուլտուրայի մինիստրութեան առաջին մրցանակին։

Վերջին երկու տարում Ռ. Խաչատրեանը կրկին եռանդուն աշխատում է գրաֆիկայի մարզում։ Նոր աշխատանքների մէկ մասը ներկայացուել է Երեւանում եւ Մոսկուայում կազմակերպուած «ՍՍՀՄ-ը մեր հայրենիքն է» ցուցահանդէսներին, ինչպէս նաեւ ցուցադրուել դեմոկրատական երկրներում։ Արուեստաբանական մամուլը լայնօրէն արձագանգել է դրանց։

Նրա նոր արուեստանոցում ծանօթանում եմ նրա վերջին աշխատանքներին։ Մատիտով արուած դիմանկարներ են դրանք՝ յաճախ բնանկարի ֆոնի վրայ, եւ նատիւրմորտներ։ Խաչատրեանի նոր գործերն առաջին հայեացքից ընկալւում են իբրեւ նախկինների օրինաչափ շարունակութիւնը եւ ամէնից աւելի յիշեցնում են նրա անդրանիկ գծանկարները, ինչ-որ հարազատ կապ ունեն դրանց հետ։ Եւ թւում է, որ առաջին հերթին այդ կապն է պայմանաւորում վերջինների համոզչականութիւնն ու շօշափած մտքերի ճշմարտացիութիւնը։

Ռ. Խաչատրեանի ստեղծագործական ուղին սկզբից եւեթ [անընթեռնելի] դէպի երիտասարդութիւն։ [անընթեռնելի] նրա ոգեշնչման աղբիւրը ամբողջապէս երիտասարդութիւնն է՝ երիտասարդ արուեստագէտի, երիտասարդի հոգեկան կերտուածքի բացայայտումը։

Ի՞նչ է վկայում սա։ Արդեօք նոր աշխատանքները վերադարձ են դէպի ետ։ Եթէ այո, ապա, ինձ թւում է, մի առումով միայն։ Ստեղծագործելու ճշմարիտ ուղին իրականութեան սեփական ընկալման, արուեստագէտի «ես»-ի, նրա ներաշխարհի կենսական յոյզերի ու տրամադրումների բացայայտման մէջ է։ Արուեստագէտի զգացումները ինչ-որ սահմաններում անփոփոխ են, եւ այդ առումով է ասուած, թէ «նկարիչն իր կեանքում շատ նկարներ է ստեղծում, բայց իսկապէս նա ստեղծում է մէկ նկար՝ իր նկարը»։ Եւ եթէ ինչ-որ տեղ վերադարձ է ապրում նկարիչը, ապա միայն ինքն իրեն է վերադառնում։

Ստեղծագործութեան ընթացքում, սակայն, վարպետանում է նկարիչը, հղկւում, կատարելագործւում, բիւրեղանում է արտայայտչական ձեւը՝ դառնալով նրա ինքնատիպութեան բնորոշիչը։ Ահա հանգամանքն, որից ոգեւորւում է դիտողը Ռ. Խաչատրեանի նոր աշխատանքներին ծանօթանալիս։

[Սկանին յաջորդող մէկ պարբերութեան մի քանի տող վստահօրէն չեն ընթերցւում։]

Ռ. Խաչատրեանի «Աղջիկը պատուհանի մօտ»։

Պարզորոշ շօշափելու համար այս նորը (թէ՛ բովանդակութեան եւ թէ՛ ձեւի տեսակէտից), որ դրսեւորւում է այժմ Ռ. Խաչատրեանի վերջին գործերում, փորձենք համեմատել դրանք նկարչի վաղ շրջանի աշխատանքների հետ։

Մնացեալը յաջորդով։

Перевод с армянского

Размышляя об искусстве Рудольфа Хачатряна, невольно вспоминаешь один примечательный факт его творческой биографии. В 1959 году на Всемирном фестивале молодёжи в Вене он получил бронзовую медаль за графическую работу «Портрет студентки». Это была первая оценка врождённого таланта двадцатидвухлетнего художника, которая в известном смысле обозначила признание его искусства и его вступление в творческую жизнь.

За этим последовали четырнадцать лет, наполненных поисками и успехами. За это время Хачатрян неоднократно участвовал в республиканских, всесоюзных и международных выставках; наряду с графикой создавал живописные произведения, среди них ряд тематических композиций: «Обезумевшие толпы», «Возрождение», «Материнство», «Молодость». За последние две картины молодой автор получил вторую премию комсомола республики в 1965 году. Его графический портрет Комитаса 1969 года, представленный на выставке к столетию великого композитора, получил первую премию Министерства культуры Армении.

В последние два года Хачатрян вновь энергично работает в области графики. Часть новых произведений была представлена на выставках «СССР — наша Родина» в Ереване и Москве, а также показана в демократических странах. Искусствоведческая печать широко откликнулась на эти работы.

В его новой мастерской я знакомлюсь с последними работами художника: карандашными портретами, часто на фоне пейзажа, и натюрмортами. На первый взгляд новые произведения воспринимаются как закономерное продолжение прежних и более всего напоминают его первые рисунки. И мне кажется, что прежде всего именно эта внутренняя связь сообщает новым работам убедительность и правдивость затронутых мыслей.

[Часть рассуждения о творческом пути и молодости повреждена и не переводится как связный текст.] Источником вдохновения художника остаётся молодость, раскрытие душевного склада молодого человека.

О чём это свидетельствует? Не являются ли новые работы возвращением назад? Если да, то, как мне кажется, лишь в одном смысле. Истинный путь творчества состоит в раскрытии собственного восприятия действительности, художнического «я», жизненных волнений и настроений внутреннего мира. В этом смысле художник за жизнь создаёт много картин, но по существу пишет одну — свою картину. Если художник куда-либо возвращается, то только к самому себе.

В ходе творчества мастерство растёт, выразительная форма оттачивается, совершенствуется и становится признаком индивидуальности. Именно это воодушевляет зрителя при знакомстве с новыми работами Хачатряна.

[Несколько строк следующего абзаца не удалось прочитать с достаточной уверенностью.]

Подпись к репродукции: «Р. Хачатрян. Девушка у окна».

Чтобы яснее увидеть это новое — и в содержании, и в форме, — проявившееся теперь в последних работах Хачатряна, попробуем сравнить их с произведениями раннего периода художника.

Окончание следует.

Translated from Armenian

Reflecting on Rudolf Khachatryan's art, one involuntarily recalls a significant fact from his creative biography. In 1959, at the World Youth Festival in Vienna, he received a bronze medal for the graphic work "Portrait of a Student." It was the first recognition of the twenty-two-year-old artist's innate talent and, in a sense, marked the public acknowledgment of his art and his entry into creative life.

Fourteen years filled with searching and success followed. During that time Khachatryan repeatedly took part in republican, all-Union, and international exhibitions. Alongside graphic works, he produced paintings, including the thematic compositions "Crowds Driven Mad," "Rebirth," "Motherhood," and "Youth." The last two earned the young artist the Armenian republic's Komsomol second prize in 1965. His 1969 graphic portrait of Komitas, shown at the exhibition marking the great composer's centenary, received first prize from the Armenian Ministry of Culture.

During the preceding two years Khachatryan had again worked energetically in graphic art. Some of his new works were included in the exhibitions "The USSR Is Our Motherland" in Yerevan and Moscow and were also shown in socialist countries. The art press responded to them extensively.

In his new studio, I acquaint myself with the artist’s latest works: pencil portraits, often set against landscapes, and still lifes. At first sight these works appear to continue his earlier production naturally and recall his earliest drawings most strongly. It seems to me that this inner connection above all gives the new works their persuasiveness and the truthfulness of the ideas they address.

[Part of the discussion of the artist's path and youth is damaged and cannot be translated as coherent text.] Youth - the revelation of a young person's inner make-up - remains the source of the artist's inspiration.

What does this indicate? Are the new works a return backwards? If so, it seems to me, then only in one sense. The true path of creation lies in revealing the artist's own perception of reality, the artistic self, and the vital emotions and moods of the inner world. In this sense, an artist makes many pictures during a lifetime but essentially creates one picture: his own. If the artist returns anywhere, he returns only to himself.

As creation continues, craftsmanship develops; expressive form is polished, perfected, and crystallized into a mark of individuality. This is what inspires the viewer when encountering Khachatryan's new works.

[Several lines of the following paragraph could not be read with sufficient confidence.]

Reproduction caption: "R. Khachatryan. Girl at the Window."

To see more clearly what is new—both in content and in form—in Khachatryan’s latest works, let us compare them with the artist’s early production.

To be continued.